Van Gogh introdúcenos noutras artes!

Neste novo post trataremos de explicar de xeito breve e sinxelo, como se relaciona o noso álbum ilustrado coas diferentes artes.

Ramos (2007) nun artigo sobre “La difusión del arte a través de la literatura infantil en España”, fai referencia a como xorde na literatura actual o tema artístico nas obras para nenos e nenas sobre todo, grazas ao protagonismo que a imaxe foi alcanzando nos álbumes ilustrados co tempo. Neste tipo de libros a imaxe cobra maior liberdade, deixando de depender totalmente do texto e incluso, en ocasións, carecendo del. É un tipo de libro que presenta unha estética moi variada con numerosas innovacións gráficas que proceden do deseño, a publicidade, o cine, o cómic e sobre todo da pintura; como acontece no noso caso.

O noso albúm ilustrado, Un cadro de Van Gogh, presenta de maneira sinxela cada fragmento con textos curtos ou historias relacionadas cos obxectos a través das distintas partes do cadro, “A habitación de Van Gogh en Arles”. A través deste libro puidemos ver como Van Gogh, pintor impresionista, cubre de simbolismo as cores e as formas, ademais de contar  interesantes datos da súa vida. Pensamos que a viveza mediante a cor e o movemento que presentan os seus cadros é unha das principais razóns que fai que sexan os predilectos por parte dos nenos e nenas. 

Como puidemos observar, os libros de arte para nenos e nenas introducen aos máis pequenos na materia e fomentan o seu gusto polo arte, ademais de educar a mirada. O arte alimenta e esperta o interese de igual maneira que a lectura, promovendo a sensibilidade artística expandímola mente e as emocións de maneira creativa. Os nenos e nenas aprenden a través dos sentidos e, o arte está directamente relacionado con eles; porque non só están educando a mirada senón que están aprendendo a xerarse preguntas, a dubidar, en definitiva, a expandirse emocional e intelectualmente.

Para finalizar, gustaríanos acercarvos a outras obras similares a anteriormente descrita e que espertaron un gran interese nas distintas compoñentes do noso grupo.

O primeiro deles é un vídeo que se atopa en youtube da colección Baby Einstein , que fai referencia a obra de Van Gogh mediante diferentes imaxes da súa obra e o ensino das cores. Combina escenas de vídeo baseadas nas preferencias visuais coñecidas da primeira infancia coa estimulación auditiva.

https://www.youtube.com/watch?v=ITdrOcjPkVE

Centrándonos en libros queremos destacalos seguintes:

A colección de Faktoría K de Libros que presenta de maneira singular cada cadro e explora o universo pictórico de cada obra. Cada libro é unha pequena venta que amosa os recunchos dos cadros mais famosos da Historia da Arte.

Un cuadro de Picasso

Un cuadro de Velázquez

Los niños del Prado, de Miguel Ángel Pacheco. Este libro supón un primeiro acercamento dos mais pequenos ao mundo da pintura a través dos nenos que os artistas inmortalizaron nos seus cadros. Unha guía para nenos que é un xogo, o xogo de coñecer o Museo do Prado.

Salvador Dalí, píntame un sueño., de  Montserrat Gisbert i Navarro. Unha excelente e variada representación das súas obras (mais de 40) e fotografías de familiares e amigos aproximan ao lector ao lado mais humano e creativo do artista e, por extensión, do arte surrealista.

Gaudí para niños, de Marina García Gurevich. A obra propón un acercamento á figura do arquitecto modernista Antoni Gaudí. Estruturándose en varios apartados: catro bloques iniciais temáticos, unha cronoloxía biográfica, oito propostas de xogo e, finalmente, unha pequena explicación sobre a súa presenza en Barcelona coa localización das obras no plano da cidade.

 

Para finalizar este post gustaríanos que lle votases unha ollada á seguinte guía, elaborado polo Departamento de Educación do Museo Thyssen-Bornemisza e o Centro Internacional do Libro Infantil e Xuvenil da Fundación Germán Sánchez Ruipérez, que presenta unha selección bibliográfica cun amplo abanico de libros infantís e xuvenís relacionados coa pintura, complementada con bibliografía dirixida ao adulto.

http://www.fundaciongsr.org/documentos/pintura.pdf

REFERENCIAS:

Ramos, E.M. (2007). La difusión del arte a través de la literatura infantil. Revista cultural y científica: Isla de Arriarán, 30, 223-255. Recuperado de http://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=3045553

Díaz Rodríguez, Laura

Fernández Regueiro, Carmen

Lamas Ogaza, Antía

Un álbum ilustrado cheo de pinceladas de cor!

Aqueles autores que intentaron definir o concepto de álbum ilustrado, coinciden na dificultade que supón encontrar unha definición que sexa satisfactoria, debido a súa complexidade, dado a súa recente aparición.

Según Lewis, un dos autores que dedicou gran parte do seu tempo a comprender o álbum ilustrado, advirte que dotar de significado ríxido o álbum ilustrado, pode ser perigoso, xa que posúe unha natureza mixta, xa que utiliza dous códigos simultáneos (imaxe e textos). O cal podemos definir como, un artefacto cultural multicanle, debido a que é creado e actualizado nun contexto cultural, aínda que non exclusivo do contexto no que se crea, que contén un texto cunha serie de imaxes, as cales adquiren o mesmo peso que o texto, e xuntas transmiten o significado global. Polo tanto, o significado é o produto de esta relación dinámica entre imaxe e texto, e carecería de sentido si se presentase por separado. Por elo, dise que o ritmo único das imaxes e as palabras funcionando xuntas, é o que distingue ós libros ilustrados de outras formas de arte visual e verbal (Perry Nodelman).

As historias dos álbums ilustrados plantexan aos nenos retos, por elo, este contribúe positivamente no seu desenrolo cognitivo, intelectual, estético e emocional. É dicir, como sinala Nodelman, “Los álbumes nos ofrecen todo lo que el buen arte nos ofrece”.

O  principal obxectivo dun álbum ilustrado é ser unha experiencia para os nenos, polo que o formato e a  tipoloxía contribúen a dar sentido á historia, e as cores e tonalidades das imaxes axudan a entender e interpretar mellor o narrado. Por elo, consideramos que o álbum ilustrado é un recurso adecuado para traballar a animación á lectura nos máis pequenos, xa que ensinan a mirar, a observar o mundo, o mundo no que vivimos dun xeito reflexivo, é dicir, a crear un proceso de aprendizaxe baseada na observación.

A lectura mediante os álbums ilustrados, permite:

• Facer inferencias tanto do texto como da imaxe, o que axuda ó lector identificar, comparar, constatar e integrar información para construír o significado global.
• Ofrece ao niño un andamiaxe para tipos de textos ou narracións máis complexas.
• Presenta dunha maneira atractiva o mundo que lle rodea.
• Contribúe á socialización cultural do neno.
• Permite que os nenos e nenas exerciten o seu xuízo e aprendan a ser responsables.
• Permite o desenrolo de habilidades sociais a presentar modelos de comportamento, que lles sirvan de referentes para a súa socialización.

Antes de realizar o comentario crítico do álbum elixido, imos facer unha presentación da obra dun xeito exhaustivo:

Título: “Un cadro de Van Gogh”

Autora: Claire D’Harcourt

Ilustrador:  LoÏc Le Gall

ISBN: 978-84-15250-58-6

Editorial: Faktoría de libros (selo da editorial Kalandraka)
Ano de edición: Edición orixinal ano 2010, edición da tradución 2013.

O tema principal da obra é unha profunda análise dun dos cadros máis importantes do pintor Van Gogh, este cadro denomínase: “A habitación de Van Gogh en Arles”. Ademais trata diversos temas secundarios coma un pequeno percorrido pola vida do pintor, e fai unha explicación baseada en doce detalles do lenzo a partir de elementos como a técnica pictórica, o tratamento da luz, os planos visuais e incluso citas do propio autor.

Esta obra fai que nos adentremos no cadro, podendo apreciar detalles e aspectos fascinantes; a luz é moi protagonista na súa obra xa que o pintor foi buscar á Provenza unha luz deslombarante para os seus cadros, ademais chama á atención as cores que emprega, son cores puras cheas de forza (coma o amarelo, verde e azul). Tamén fai especial fincapé nas pinceladas (son rápidas e longas), Van Gogh transmite co seu cadro moita tranquilidade e luminosidade, plasma a súa habitación con mobles daquela época que fai que nos adentremos un chico máis no século XIX.

Consegue que deixemos voar a nosa imaxinación e sintamos que estamos naquela habitación disfrutando dos obxectos, cores e incluso podemos deducir ó estado de ánimo.

Na obra os detalles cobran todo o protagonismo, nela podemos atopar información acerca da vida de Van Gogh para poder coñecer de onde era, como vivía, que lle sucedeu ou que sentía.

Consideramos que esta obra esta moi ben deseñada para que o público infantil teña un acercamento de xeito orixinal á pintura e a Van Gogh.

Van Gogh foi un dos pintores máis representativos do século XIX, e un claro referente postimpresionista. Surxiu novidade en diversos aspectos como foron: o trazo, este representábao cun toque de nerviosismo e tamén as súas pinceladas eran distintas, rápidas e moi sinuosas. A perspectiva tamén foi unha novidade xa que para moitos pintores é unha prioridade, pois Van Gogh non a tiña en conta á hora de realizar as súas obras.

Por suposto, este pintor tivo moita influencia nos que viñeron posteriormente, en vida o seu traballo non foi recoñecido, tan so era un pobre tolo e nada máis que vendeu un cadro. Hoxe en día é dos pintores máis importantes de toda á historia, un xenio imposible de imitar.

Na actualidade a temática da obra está moi presente en diversos lugares e momentos da vida cotiá como na casa, na escola... 
Cada vez máis, os mestres deciden traballar por proxectos, o tema da pintura e os pintores recoñecidos é un dos temas máis recorridos nas aulas, xa que é un tema moi interesantes, no cal os nenos/as mostran fascinación e interese pola lectura e pintura ao mesmo tempo. Na casa pasa o mesmo, é raro que exista unha casa sen cadros, os nenos/as preguntan cousas acerca deles e observan detalles que igual os adultos non se houberan decatado. É unha obra na cal o adulto ten que amosar constantemente o libro para que os nenos/as visualicen as imaxes e ademais ten explicar máis cousas das que están escritas xa que do contrario ó alumnado é posible que se lle escape información Amosando e explicando de xeito detallado xunto con anécdotas de Van Gogh o alumnado desfrutará máis da obra.

No tocante ás imaxes, dicir que achegan moita información que non aparece no texto. De feito observando as imaxes é cando se comprende a obra. Coas ilustracións descóbrese o segredo e a maxia da pintura de Van Gogh, a penetrante luz tan só se aprecia coas ilustracións, igual cas pinceladas do artista, as cores, o tipo do mobiliario, as estampas, ect. Por suposto, é moi importante coñecer o postimpresionismo, estilo de este autor é coas imaxes somos capaces de comprobar como é este estilo e os seus rasgos.

Sen lugar a dúbidas, sen as ilustración a obra non tería sentido xa que permiten afondar nos detalles do cuarto de Van Gogh e non só achegan información das imaxes tamén da vida do artista e de como él era, por exemplo nos seus trazos pódese observar o seu nerviosismo, no autorretrato o seu estado de ánimo, nas cores o seu forte carácter e a súa intensidade e con todas as ilustracións a capacidade de imaxinación.

As ilustracións da obra corresponden a técnica de fotografía impresa, simulan a perfección o cadro, parécennos moi apropiadas para o álbum.

O ilustrador desta obra é LoÏc Le Gall, é un apaixonado da pintura é un xenio en dar a coñecer a pintura ó público infantil. Todas e cada unha das páxinas tanto o contido como as imaxes son unha sorpresa, máxicas e novidosas dende a primeira folla ata á última. 

En definitiva, é unha obra moi orixinal da que queremos destacar o fermoso cartel despregable que se atopa ó final do álbum, unha ilustración de todo o cadro completo. Sen lugar a dúbidas, estamos convencidas que nun futuro traballaremos na aula cos contos da autora Claire D’Harcourt, cheos de sabedoría, beleza, forza e imaxinación.

Referencias:

-Álbum ilustrado. (2014, 8 de maio). Wikipedia, A enciclopedia libre. Data de consulta: maio 10, 2014 dende http://es.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81lbum_ilustrado&oldid=74277442.

-Lebrero Baena,M.J(1998). Especialización del profesorado en Educación Infantil (0-6 años). UNED,Madrid.

-Fernández Quirós, Esther (2010). “El arte y la literatura infantil y juvenil a través de un modelo de álbum ilustrado”. Hekademos: Revista Educativa Digital. Artigo dispoñíbel en: file:///C:/Users/usuario/Downloads/Dialnet-ElArteYLaLiteraturaInfantilYJuvenilATravesDeUnMode-3745675.pdf

-Lobato Rodríguez, María Jose e Hoster Cabo, Beatriz (2011). “Acercamiento a los museos, al arte y al artista a través del álbum ilustrado”. Educación Artística: Revista de Investigación. Artigo dispoñíbel en:http://ojs.uv.es/index.php/eari/article/view/2516/2065

-Colomer, T. (1996). "El álbum y el texto".Peonza, 39

               

Díaz Rodríguez, Laura

Fernández Regueiro, Carmen

Lamas Ogaza, Antía

Xabier P.Docampo e a oralidade

O alumnado de cuarto curso da Facultade de Formación do Profesorado, da USC (Lugo), tivemos o inmenso pracer de recibir no salón de actos a Xabier Puente Docampo o pasado 10 de Abril do 2014. Antes de comentar o que veu facer a nosa Faculatde queremos contar un pouco moi por riba quén é.

Xabier Puente Docampo é un profesor e escritor coñecido sobre todo polas súas obras dirixidas ao público infanto-xuvenil. Naceu en Rábade (Lugo) o 5 de abril de 1946. Entre as súas obras atopamos:

- “Misterio das Badaladas” (1986), onde narra o misterio dun reloxo que da ás doce trece badaladas e dun grupo de nenos en nenas que tratas de resolver o misterio.

- “Bolboretas (2004) na que un neno descobre un xogo que consiste en cazar unha bolboreta e metela na boca aguantando a respiración o máximo posible sen facerlle dano, para a continuación deixala saír novamente. Técnica que lle ensina a unha rapaza pasándolle a bolboreta de boca en boca.

- “De cores e de amores” (2005): Obra que fala da forza que move ao mundo, o amor.

Xabier Puente Docampo recibiu numerosos premios non so en España senón tamén no estranxeiro como é "The White Ravens 2005" da Jugendbibliothet de Munich.

Agora que xa vos facedes unha idea de quen é, e da súa importancia no mundo da literatura comentaremos algunha das cousas que máis nos chamou a atención da súa charla sobre a literatura infantil e xuvenil.

A charla comezou co cambio que sufriu a escola co paso do tempo. Antigamente era o lugar ao que se acudía para aprender a ler, escribir, sumar, restar, multiplicar e dividir. Pero agora é o sitio no que asentar determinadas actitudes, é dicir, aprendemos a ler e a escribir para empregalas como ferramentas para adquirir outros coñecementos. A función dos docentes debería ser educar para a sabedoría e felicidade. E a lectura é o instrumento máis próximo á sabedoría.

Antano eran as familias as que contaban historias, contos, lendas, mitos, etc., pero coa chegada da televisión moitas destas familias consideraron que esta conta un mundo máis marabilloso que os seus relatos polo que as voces comezaron a silenciarse.

Segundo Xabier P. Docampo todo pícaro que de pequeno escoitou historias, de maior será un adicto ás historias como se de un drogodependente se tratase. Tamén comentou que as familias en xeral, delegan moitas responsabilidades nas escolas (adeus a literatura de tradición oral) e que esta se ve obrigada a asumir cada vez máis responsabilidades, pois debe recoller todo o que a sociedade considera importante para o alumnado, isto inclúe a literatura. Pero os centros educativos non deben darlle importancia a oralidade e a literatura por unha razón "ecoloxista" para evitar que se perda, senón pola súa importancia, polo que aporta e o que aprendemos dela.

A oralidade dun conto fascina, por este motivo aos nenos e nenas cando son pequenos lles encanta escoitar contos, e non só iso, senón que tamén queren escoitar unha e outra vez o mesmo conto e que se lles conte do mesmo xeito. Por outra banda, o escrito fai perdurable o narrado. A oralidade dende un punto de vista didáctico axuda a crear ao lector literario.

O ideal sería "desescolarizar" a literatura infantil e xuvenil e trasladala ao ámbito familiar, pero é a escola quen ten a función de formar ao lector, polo que o mellor lector literario debe ser o mestre ou a mestra. Os docentes atopan nos contos un gran recurso que axuda ao alumnado a medrar, a sedimentar nel cada vez máis coñecementos e sabedoría, a poñer nome as cousas e sentimentos, a transgredir, a crear un coñecemento diverxente, a ter en conta aos demais e a escoitar. Por todo isto que nos transmitiu o Sr. Xabier P.Docampo, e o que aprendemos queremos agradecerlle a súa visita e esperamos que as vindeiras xeracións teñan a oportunidade de asistir a unha das súas charlas.

Dada a importancia das historias de tradición oral, gustaríanos facer un balance de todas aquelas que os nosos avós nos contaban. Algunhas delas son:

• Había un can que non tiña casa e polo inverno tiña moito frío e dicía: “brrrrr…que frío fai, cando veña o verán vou facer unha casa”, pero cando chegaba o verán, coa lingua de fóra, dicía: “ para que quero casa!, queima o sol que abrasa!”, e así ano tras ano, sucesivamente.
• Había unha vez unha formiga moi traballadora que todo o verán recollía comida para non pasar fame no inverno e a súa amiga a cigarra ríase dela porque botaba todo o verán traballando e ela non facía nada. Pero cando chegou o inverno a formiga tiña que comer e a cigarra non, e andaba deambulando e morrendo de fame, entón a formiga acolleuna na súa casa e compartiu con ela a súa comida, dende entón a cigarra aprendeu a non rirse de ninguén máis e a traballar máis. 

• Unha vez un raposo atopouse con unha cegoña, e invitouna a comer a súa casa. Cando a cegoña chegou a casa do raposo este tiña feitas unhas papas, entón o raposo derramounas por unha pena abaixo. A cegoña co seu peteiro non podía comer os grans de arroz, pero o raposo coa súa lingua recollía todos os grans e comía perfectamente todas as papas. Entón a cegoña díxolle ao raposo que lle debía unha comida e que por tanto o levaría as festas ao ceo. O zorro subiuse a cegoña e esta empezou a voar. Cando ían ben arriba a cegoña deixou caer ao raposo, para vingarse del.  O raposo mentres caía viu un palleiro e dixo: “rabo guiadeiro, guíame para aquel palleiro, que se desta saio nunca ás festas ao ceo non volvo”. O raposo caeu encima do palleiro e quedou espetado no pau. 
• 
  
  

Pensamos que estas lendas, contos ou fábulas, contadas oralmente, son moi importantes na educación infantil porque dun xeito ameno, lúdico, sinxelo e claro transmiten aos nenos e nenas valores morais, imprescindibles para o desenvolvemento da personalidade e a aprendizaxe verbal. Así mesmo, estas historias e lendas, propician que os nenos e nenas vaian aprendendo palabras antes de saber ler.

Nos últimos tempos, esta literatura de tradición oral estase a perder, sobre todo no seo familiar, en certa medida debido ao uso excesivo das novas tecnoloxías. Por este motivo, consideramos que é moi importante darlle un lugar destacado e fomentar este tipo de literatura dentro da escola. 

       Webgrafía:

       http://bib.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/02585174444847495354480/ima0032.htm

       http://conectandolecturas.org/autores/xavier-puente-do-campo/ 

       http://www.xabier-docampo.net/blog/29_blog.php

Alumnas de 4º Grao Facultade de Formación do Profesorado da USC (Lugo)

García Urrabieta, Rocío

González Villarmea, Marta

Raposo Corredoira, Jéssica

Rego Conde, Laura