Con Carapuchiña Vermella somos artistas

Á hora de presentar un álbum ilustrado en calquera aula de educación infantil non só debemos centrarnos exclusivamente na súa lectura, senón que podemos ir máis alá, vinculándoo a outras manifestacións artísticas. Neste post presentaremos o noso proxecto didáctico sobre o álbum que escollemos, Caperucita Roja, caracterizado polas ilustracións de Kveta Pacovská. Todas as propostas que pensamos levar a cabo pretenden desenvolver os sentimentos estéticos dos nenos e nenas, capacitándoos para diferenciar entre o que pode resultar atractivo e artístico e o que non. As actividades organizarémolas para levar a cabo en catro de sesións, nunha aula con nenos e nenas de 3 a 4 anos.

Na asamblea presentarémoslle o conto de Caperucita Roja con imaxes demasiado estereotipadas, que pouco deixan voar a imaxinación e a creatividade dos máis pequenos e pequenas, para logo ensinarlle a nova versión ilustrada por Kveta Pacovská. Observarán detidamente as diferentes imaxes á vez que escoitaremos as numerosas ideas dos nenos e nenas, intentando que respondan ás seguintes cuestións que lles plantexariamos:

-          Qué conto vos gustan máis?

-          Qué personaxes vos gustaron máis?

-          Gustouvos a historia?

-          Que lobo vos da máis medo?

-          Cómo credes que están realizadas os debuxos dos personaxes?

De seguido, propoñemos realizar as nosas propias marionetas e decorados para logo representar a historia na aula. Para o decorado do bosque empregaremos uns cartóns arrugados que poden  sacar dalgunha caixa de cartón, unhas cáscaras de ovo, diferentes tapóns de plástico e virutas de madeira ou recortes de papel reciclado. Logo cortaranse unhas tiras de cartón e pegarémolas na base da cartolina onde pintamos un fondo sinxelo con ceo e campo verde.  Na parte da copa das árbores pegaremos as virutas, as cáscaras de ovo e as tapas de plástico.

Como a parte da historia transcorre dentro da casa da avoa sería interesante realizar unha pequena na que presentar a escena.  Para isto utilizaríamos caixas de cartón decoradas por nós mesmos con rotuladores, témperas ou ceras e a cama e o armario da avoa. Unha vez rematados os dous decorados principais poñémonos mans á obra cos personaxes principais, empregando de novo materias de refugallo: teas, rolos de papel, fieltro, cartolinas e cores e témperas para darlles un toque máis persoal.

Na terceira sesión, unha vez que teñamos listos decorados e personaxes representaremos a nosa propia versión do conto citado con anteriodade. Os nenos e nenas resultarán protagonistas desta actividade xa que será eles mesmos quenes guíen e interactúen coas propias creacións.

Posto que as ilustracións de Kveta Pacovská gardan moita similitude coa pintura de vangarda, concretamente expresionista e cubista, pensamos que resultaría interesante e útil achegar aos máis pequenos e pequenas a este tipo de manifestación artística. Para que a actividade resulte verdadeiramente productiva e significativa para eles consideramos apropiado proporcionarlle folios tamaño A4 e témperas ou pintura de dedos para que poidan representar as diferentes escenas da historia coas súas propias mans.

Para rematar coa última sesión trataremos o tema do collage, técnica que emprega tamén Kveta Pacovská. Ofreceremos ao alumnado recortes de revistas, pegamento, tesoiras, cartolinas tamaño a A4 e teas. Cada neno e nena deberá escoller unha escena do conto que representará a través da técnica do collage. Finalmente recompilaremos todas estas creacións construíndo o noso propio álbum ilustrado.

Para avaliar o noso proxecto didáctico teremos en conta o interese e actitude dos nenos e nenas á hora de realizar as diferentes actividades. Outro xeito de avaliar sería observar se o alumnado se achega a todas aquelas creacións realizadas logo da lectura do conto. Entendemos que se mostran interese por todo o feito é porque resultou unha actividade significativa que espertou o seu interese e motivación.  Consideramos que cumprimos o noso principal obxectivo se espertamos neles curiosidade por este tipo de manifestacións e imaxes, acostumados a que o propio texto resulte máis importante.

Como futuras mestras de Educación Infantil pensamos que é fundamental ofrecer recursos aos nenos e nenas para desenvolver a súa capacidade de imaxinar e crear. Deste xeito, deixamos de lado os libros nos que ten demasiado peso o texto e as imaxes estereotipas para darlle cabida na aula aos álbumes ilustrados.

Como ben dixo Loris Malaguzzi “Los niños tienen 100 maneras de expresarse, pero le robamos 99”. Nós, os adultos debemos de ser conscientes que os álbumes ilustrados poden ser unha ferramente idónea para traballar outras formas de expresarse e de entender o mundo que o rodea.

Blanco Piñeiro, Noelia

Bustelo Novo, Natividad

García Armesto, Fermina

González Devesa, Mónica

Villarino Díaz, Alba

Webgrafía

- http://www.manualidadesinfantiles.org/bosque-con-materiales-reciclados [Última consulta: 20/05/2014]

- http://edukame.com/collage-en-relieve-una-manualidad-para-ninos-de-2-a-3-anos# [Última consulta: 20/05/2014]

Un álbum ilustrado cheo de pinceladas de cor!

Aqueles autores que intentaron definir o concepto de álbum ilustrado, coinciden na dificultade que supón encontrar unha definición que sexa satisfactoria, debido a súa complexidade, dado a súa recente aparición.

Según Lewis, un dos autores que dedicou gran parte do seu tempo a comprender o álbum ilustrado, advirte que dotar de significado ríxido o álbum ilustrado, pode ser perigoso, xa que posúe unha natureza mixta, xa que utiliza dous códigos simultáneos (imaxe e textos). O cal podemos definir como, un artefacto cultural multicanle, debido a que é creado e actualizado nun contexto cultural, aínda que non exclusivo do contexto no que se crea, que contén un texto cunha serie de imaxes, as cales adquiren o mesmo peso que o texto, e xuntas transmiten o significado global. Polo tanto, o significado é o produto de esta relación dinámica entre imaxe e texto, e carecería de sentido si se presentase por separado. Por elo, dise que o ritmo único das imaxes e as palabras funcionando xuntas, é o que distingue ós libros ilustrados de outras formas de arte visual e verbal (Perry Nodelman).

As historias dos álbums ilustrados plantexan aos nenos retos, por elo, este contribúe positivamente no seu desenrolo cognitivo, intelectual, estético e emocional. É dicir, como sinala Nodelman, “Los álbumes nos ofrecen todo lo que el buen arte nos ofrece”.

O  principal obxectivo dun álbum ilustrado é ser unha experiencia para os nenos, polo que o formato e a  tipoloxía contribúen a dar sentido á historia, e as cores e tonalidades das imaxes axudan a entender e interpretar mellor o narrado. Por elo, consideramos que o álbum ilustrado é un recurso adecuado para traballar a animación á lectura nos máis pequenos, xa que ensinan a mirar, a observar o mundo, o mundo no que vivimos dun xeito reflexivo, é dicir, a crear un proceso de aprendizaxe baseada na observación.

A lectura mediante os álbums ilustrados, permite:

• Facer inferencias tanto do texto como da imaxe, o que axuda ó lector identificar, comparar, constatar e integrar información para construír o significado global.
• Ofrece ao niño un andamiaxe para tipos de textos ou narracións máis complexas.
• Presenta dunha maneira atractiva o mundo que lle rodea.
• Contribúe á socialización cultural do neno.
• Permite que os nenos e nenas exerciten o seu xuízo e aprendan a ser responsables.
• Permite o desenrolo de habilidades sociais a presentar modelos de comportamento, que lles sirvan de referentes para a súa socialización.

Antes de realizar o comentario crítico do álbum elixido, imos facer unha presentación da obra dun xeito exhaustivo:

Título: “Un cadro de Van Gogh”

Autora: Claire D’Harcourt

Ilustrador:  LoÏc Le Gall

ISBN: 978-84-15250-58-6

Editorial: Faktoría de libros (selo da editorial Kalandraka)
Ano de edición: Edición orixinal ano 2010, edición da tradución 2013.

O tema principal da obra é unha profunda análise dun dos cadros máis importantes do pintor Van Gogh, este cadro denomínase: “A habitación de Van Gogh en Arles”. Ademais trata diversos temas secundarios coma un pequeno percorrido pola vida do pintor, e fai unha explicación baseada en doce detalles do lenzo a partir de elementos como a técnica pictórica, o tratamento da luz, os planos visuais e incluso citas do propio autor.

Esta obra fai que nos adentremos no cadro, podendo apreciar detalles e aspectos fascinantes; a luz é moi protagonista na súa obra xa que o pintor foi buscar á Provenza unha luz deslombarante para os seus cadros, ademais chama á atención as cores que emprega, son cores puras cheas de forza (coma o amarelo, verde e azul). Tamén fai especial fincapé nas pinceladas (son rápidas e longas), Van Gogh transmite co seu cadro moita tranquilidade e luminosidade, plasma a súa habitación con mobles daquela época que fai que nos adentremos un chico máis no século XIX.

Consegue que deixemos voar a nosa imaxinación e sintamos que estamos naquela habitación disfrutando dos obxectos, cores e incluso podemos deducir ó estado de ánimo.

Na obra os detalles cobran todo o protagonismo, nela podemos atopar información acerca da vida de Van Gogh para poder coñecer de onde era, como vivía, que lle sucedeu ou que sentía.

Consideramos que esta obra esta moi ben deseñada para que o público infantil teña un acercamento de xeito orixinal á pintura e a Van Gogh.

Van Gogh foi un dos pintores máis representativos do século XIX, e un claro referente postimpresionista. Surxiu novidade en diversos aspectos como foron: o trazo, este representábao cun toque de nerviosismo e tamén as súas pinceladas eran distintas, rápidas e moi sinuosas. A perspectiva tamén foi unha novidade xa que para moitos pintores é unha prioridade, pois Van Gogh non a tiña en conta á hora de realizar as súas obras.

Por suposto, este pintor tivo moita influencia nos que viñeron posteriormente, en vida o seu traballo non foi recoñecido, tan so era un pobre tolo e nada máis que vendeu un cadro. Hoxe en día é dos pintores máis importantes de toda á historia, un xenio imposible de imitar.

Na actualidade a temática da obra está moi presente en diversos lugares e momentos da vida cotiá como na casa, na escola... 
Cada vez máis, os mestres deciden traballar por proxectos, o tema da pintura e os pintores recoñecidos é un dos temas máis recorridos nas aulas, xa que é un tema moi interesantes, no cal os nenos/as mostran fascinación e interese pola lectura e pintura ao mesmo tempo. Na casa pasa o mesmo, é raro que exista unha casa sen cadros, os nenos/as preguntan cousas acerca deles e observan detalles que igual os adultos non se houberan decatado. É unha obra na cal o adulto ten que amosar constantemente o libro para que os nenos/as visualicen as imaxes e ademais ten explicar máis cousas das que están escritas xa que do contrario ó alumnado é posible que se lle escape información Amosando e explicando de xeito detallado xunto con anécdotas de Van Gogh o alumnado desfrutará máis da obra.

No tocante ás imaxes, dicir que achegan moita información que non aparece no texto. De feito observando as imaxes é cando se comprende a obra. Coas ilustracións descóbrese o segredo e a maxia da pintura de Van Gogh, a penetrante luz tan só se aprecia coas ilustracións, igual cas pinceladas do artista, as cores, o tipo do mobiliario, as estampas, ect. Por suposto, é moi importante coñecer o postimpresionismo, estilo de este autor é coas imaxes somos capaces de comprobar como é este estilo e os seus rasgos.

Sen lugar a dúbidas, sen as ilustración a obra non tería sentido xa que permiten afondar nos detalles do cuarto de Van Gogh e non só achegan información das imaxes tamén da vida do artista e de como él era, por exemplo nos seus trazos pódese observar o seu nerviosismo, no autorretrato o seu estado de ánimo, nas cores o seu forte carácter e a súa intensidade e con todas as ilustracións a capacidade de imaxinación.

As ilustracións da obra corresponden a técnica de fotografía impresa, simulan a perfección o cadro, parécennos moi apropiadas para o álbum.

O ilustrador desta obra é LoÏc Le Gall, é un apaixonado da pintura é un xenio en dar a coñecer a pintura ó público infantil. Todas e cada unha das páxinas tanto o contido como as imaxes son unha sorpresa, máxicas e novidosas dende a primeira folla ata á última. 

En definitiva, é unha obra moi orixinal da que queremos destacar o fermoso cartel despregable que se atopa ó final do álbum, unha ilustración de todo o cadro completo. Sen lugar a dúbidas, estamos convencidas que nun futuro traballaremos na aula cos contos da autora Claire D’Harcourt, cheos de sabedoría, beleza, forza e imaxinación.

Referencias:

-Álbum ilustrado. (2014, 8 de maio). Wikipedia, A enciclopedia libre. Data de consulta: maio 10, 2014 dende http://es.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81lbum_ilustrado&oldid=74277442.

-Lebrero Baena,M.J(1998). Especialización del profesorado en Educación Infantil (0-6 años). UNED,Madrid.

-Fernández Quirós, Esther (2010). “El arte y la literatura infantil y juvenil a través de un modelo de álbum ilustrado”. Hekademos: Revista Educativa Digital. Artigo dispoñíbel en: file:///C:/Users/usuario/Downloads/Dialnet-ElArteYLaLiteraturaInfantilYJuvenilATravesDeUnMode-3745675.pdf

-Lobato Rodríguez, María Jose e Hoster Cabo, Beatriz (2011). “Acercamiento a los museos, al arte y al artista a través del álbum ilustrado”. Educación Artística: Revista de Investigación. Artigo dispoñíbel en:http://ojs.uv.es/index.php/eari/article/view/2516/2065

-Colomer, T. (1996). "El álbum y el texto".Peonza, 39

               

Díaz Rodríguez, Laura

Fernández Regueiro, Carmen

Lamas Ogaza, Antía

Arte para todos e todas, Van Gogh!

O álbum elexido titúlase “Un cadro para Van Gogh”, a autora da obra é Claire D’Harcourt. O tema principal é unha análise acerca dun dos cadros máis importantes da historia do arte, o cuarto de Van Gogh en Arles.

Claire d'Harcourt foi unha escritora Francésa, autora de libros tanto infantís coma de adultos. Ademáis creou  edicións « La Cuerda Floja », incluíndo « Du Coq à l'Ane », « Llanto a la risa » e a serie "Una mirada más cercana". Adicado á historia do arte e a vida cotidiana.

Algunha das súas obras más destacadas son :

• Trabajar escultores , con Beatrice Fontanela , Galimard Juventud, 1993.
• Los bebés de Epic con Beatrice Fontanela , La Martinière, 1999 2010.
• Arte bajo el microscopio , Seuil, 2000.
• El Louvre en primer plano , Seuil, 2001.
• Los hábitos , Seuil, 2001.
• El Louvre bajo el microscopio , Seuil, 2001.
• París bajo el microscopio , Seuil, 2002.
• Polla en el culo , Seuil, 2002.
• Batallas , Seuil, 2003.
• Obras maestras bajo el microscopio , Seuil, 2004.
• Familias bajo el microscopio , Seuil, 2006.
• Llanto a la risa , Seuil, 2006.
• Viaja en un cuadro de Van Gogh , Paleta, 2008.
• Viaja en un arsenal de Miro , Paleta, 2008.
• Viaja en un arsenal de Seurat, domingo por la tarde en la isla Jatte , Paleta, 2008.
• Viajar en una pintura de Picasso, Guernica , Paleta, 2008.
• Viaja en un arsenal de Brueghel, parque infantil , paleta, 2008.
• Viaja en un Botticelli, El nacimiento de Venus , Paleta, 2008.
• Levántate , Paleta, 2008.
• Viajar en una pintura de Velázquez: Las Meninas , Paleta, 2008.
• Viaja en un arsenal de Kandinsky , Paleta, 2008.
• Los bebés del mundo , con Beatrice Fontanela, La Martinière, 2009.

O ilustardor é LoÏc Le Gall, diseñador independiente dende 1999.

Existiron diversas razóns polas cales eleximos esta obra para traballar. A primeira de elas foi que nos conquistou a súa temática, as tres integrantes do grupo encántanos a historia do arte e por suposto Van Gogh. O contido deste libro é realmente espectacular xa que fai un análise detallado do cuadro : O cuarto de Van Gogh en Arles, dun xeito creativo que tan só con miralo fai que nos adentremos no cadro.

 Outra das razón que nos levaron a decantarnos por el, foron as impresionantes ilustracións, fan que se observe durante un bo anaco sen poder apartar a mirada para que non se escape nada do que está plasmado. Son ilustracións orixinais e cun componente de enganche para o público que o lea, tanto infantil coma xuvenil. Tamén estamos de acordo con que é un libro que aporta moito coñecemento aos nenos/as xa que se adentran no mundo da pintura a través dunha narración moi familiar para eles, un pintor que amosa o seu cuarto empregando cores moi chamativas (o verde, amarelo, azul e outras cores puras, intensas e brillantes).

Ademáis esta obra axuda a desenrolar a creatividade e a imaxinación e nos fai entrar en contacto cun mundo de fantasía, estamos convencidas de que o alumnado se surmerxerá na historia e podrá entrar en contacto coa realidade daquel momento que representa a obra, chegando a transladarse o siglo XIX xa que este era un dos propósitos de Van Gogh con moidas das súas obras, deste xeito o alumnado podrá establecer moitas comparacións.

A partir desta obra é interesante e factible poder levar a cabo un proxecto nun aula de Educación Infantil acerca de Van Gogh, ou incluso acerca de diversas obras.           Consideramos que é moi necesario que os nenos/as se adentren na literatura, con este albúm é unha forma de que fagan de xeito motivante, estamos convencidas de que a obra fomenta e potencia a lectura polo seu carácter especial e imaxinativo.

Autorretrato de Van Gogh

(realizado por un neno)

Os aspectos que íamos traballar co noso álbum son as ilustracións, o texto, as cores, as pinceladas, os autorretratos e as formas, o estilo etc.

Bibliografía y webgrafía

• D’Harcourt, Claire (2013). Un cuadro para Van Gogh. Pontevedra : Kalandraka
• http://ucam-plastica11-12i-3pertusa.blogspot.com.es/
• http://fr.wikipedia.org/wiki/Claire_d'Harcourt

Fernández Regueiro, Carmen

Díaz Rodríguez, Laura

Lamas Ogaza, Antía

Unha proposta didáctica mergudalla en El pez que sonreía

Ao longo deste post, poderemos ver a proposta dun proxecto destinado a traballar en educación infantil, o desenvolvemento dos sentimentos estéticos. Partimos da obra que eliximos para traballar, “El pez que sonreía”, como xa vimos en post anteriores, pódese relacionar coa arte e coa educación visual, polas imaxes que ofrece, por este motivo, decidimos traballar a ilustración de contos. Pensamos que a ilustración é unha boa ferramenta para desenvolver no alumnado a capacidade de expresión dos sentimentos.

DESENVOLVEMENTO DO PROXECTO

Agrupamento: pequenos grupos, cada grupo de nenos e nenas ilustrará unha parte do conto.

Temporalización: este proxecto está previsto para desenvolverse no transcurso dunha semana, concretamente nas sesións da tarde, podendo abarcar de hora e media a dúas horas diarias dependendo das necesidades do alumando.

Obxectivos:

ü  Fomentar unha actitude reflexiva e crítica ante a produción artística e ante o ensino da expresión plástica e visual.

ü  Interiorizar, incorporar e valorar o debuxo como unha verdadeira ferramenta de expresión.

ü  Valorar a estética dos obxectos que nos rodean na vida diaria.

ü  Aprender a xerar unha estética persoal ao marxe da convección e os modelos establecidos.

ü  Adquirir estratexias para ilustrar textos, tendo en conta o imaxinario do neno/a.

ü  Adquirir formas de facer abertas que non buscan un único resultado se non que son froito da proba, da observación, da experimentación… para chegar ao noso resultado propio e persoal.

ü  Valorar as producións persoais e afastarse da idea do resultado único.

Desenvolvemento:

Actividade 1: Lectura do conto “El pez que sonreía”

Comezaremos este proxecto lendo este conto e observando as súas marabillosas imaxes, na asemblea. Unha vez rematado, propoñeremos ao alumando que comparta o que sentiu ao ler o libro, que lles pareceu, se lles gustou ou non. Por último, deixariamos o libro no recanto da asemblea para que os nenos e nenas o empregaran sempre que quixeran ou o necesitaran.

      Actividade 2: Elaboración do noso propio conto

A partir do conto “El pez que sonreía”, decidimos ilustrar outro conto, o cal tamén contaría con un peixe como personaxe protagonista. Eliximos un conto ruso, de tradición oral que trata tamén sobre valores, neste caso fomenta o valor de apreciar o que temos e non ser ten materialistas e querer abarcalo todo. O conto di así:

“Érase unha vez un pescador que vivía coa súa muller nunha antiga cabana. Un día, este pescador saíu de pesca, e pescou un peixe dourado que lle dixo: - “ancián, devólveme ao mar e dareiche todo o que desexes por moi caro que sexa”- O pescador devolveu o peixe ao mar sen pedir ningún desexo. Cando chegou a casa e contoulle todo a muller, esta púxose furiosa e díxolle: -“estás tolo!, non soubeches que pedirlle ao peixe?”, lévalle este balde roto para lavar a roupa e pídelle un novo”-. O peixe díxolle, - “non te preocupes, terás un balde novo”- . Pero a muller ao ver o balde novo díxolle ao marido: -“tolo, dentro do balde non vamos vivir, volve e pídelle unha cabana nova”-. O peixe de novo concedeulle o desexo e a muller tivo a súa nova cabana. Pero isto non foi suficiente, e a muller ao ver o marido díxolle: -“Non quero ser campesiña quero ser burguesa”-. Aínda así, non contenta co que tiña, a muller quixo ser a dona do mar e da terra, e despois do mundo, así que o pescador volveu xunto do peixe e díxolle: -“ A miña muller quere ser a dona do mundo”- , pero o peixe deu un salto meténdose na auga e salpicando ao pescador. Cando chegou de pescar, o pescador veu que todo desaparecera e só quedaba a súa antiga cabana.”

Para facer as ilustracións, dividiriámonos en pequenos grupos, de tres ou catro persoas, e cada grupo ilustraría unha parte do conto.

Para isto empregaríamos o seguinte material: cartolinas tamaño A3, lapis de cores, ceras, témperas, botóns, goma eva, abelorios, plastilina, elementos naturais como pequenas ramas de árbores e diversos materiais de refugallo (botellas de plástico, tapóns, anacos de teas, cortiza, …

As ilustracións ocuparían a totalidade das cartolinas tamaño A3 e nelas iría incluído o texto.

A continuación, vemos o posible resultado deste conto:

Actividade 3: Exposición e lectura do noso conto

Para rematar o proxecto, pensamos en colgar o noso conto no corredor, a modo de exposición, para que todos os nenos e nenas do centro puideran observalo e lelo sempre que quixeran. Tamén aproveitaríamos para comparalo co conto de “El pez que sonreía” e ver que semellanzas e diferenzas atopamos entre os dous contos.

Conclusión: Pensamos que este proxecto pode ser de gran utilidade en educación infantil, non só para a educación dos sentimentos estéticos como xa comentamos, se non tamén para desenvolver nos nenos e nenas a creatividade e imaxinación, pois estes terían que ilustrar o conto so a partir do texto. Tamén pensamos que tería bastante éxito, pois aos nenos e nenas gústalles experimentar con diversos tipos de materiais e con este proxecto damos esa oportunidade, ademais de deixarlles investigar e decidir o tipo de materiais a empregar así como tamén o deseño da ilustración. Cremos que sería un proxecto motivador e ameno para realizar en educación infantil. 

Webgrafía:

http://www.ciudadseva.com/textos/cuentos/rus/puchkin/el_pescador_y_el_pez_dorado.htm (Recuperado o 10 de Maio de 2014)

García Urrabieta, Rocío

González Villarmea, Marta

Raposo Corredoira, Jéssica

Rego Conde, Laura