Unha proposta didáctica mergudalla en El pez que sonreía

Ao longo deste post, poderemos ver a proposta dun proxecto destinado a traballar en educación infantil, o desenvolvemento dos sentimentos estéticos. Partimos da obra que eliximos para traballar, “El pez que sonreía”, como xa vimos en post anteriores, pódese relacionar coa arte e coa educación visual, polas imaxes que ofrece, por este motivo, decidimos traballar a ilustración de contos. Pensamos que a ilustración é unha boa ferramenta para desenvolver no alumnado a capacidade de expresión dos sentimentos.

DESENVOLVEMENTO DO PROXECTO

Agrupamento: pequenos grupos, cada grupo de nenos e nenas ilustrará unha parte do conto.

Temporalización: este proxecto está previsto para desenvolverse no transcurso dunha semana, concretamente nas sesións da tarde, podendo abarcar de hora e media a dúas horas diarias dependendo das necesidades do alumando.

Obxectivos:

ü  Fomentar unha actitude reflexiva e crítica ante a produción artística e ante o ensino da expresión plástica e visual.

ü  Interiorizar, incorporar e valorar o debuxo como unha verdadeira ferramenta de expresión.

ü  Valorar a estética dos obxectos que nos rodean na vida diaria.

ü  Aprender a xerar unha estética persoal ao marxe da convección e os modelos establecidos.

ü  Adquirir estratexias para ilustrar textos, tendo en conta o imaxinario do neno/a.

ü  Adquirir formas de facer abertas que non buscan un único resultado se non que son froito da proba, da observación, da experimentación… para chegar ao noso resultado propio e persoal.

ü  Valorar as producións persoais e afastarse da idea do resultado único.

Desenvolvemento:

Actividade 1: Lectura do conto “El pez que sonreía”

Comezaremos este proxecto lendo este conto e observando as súas marabillosas imaxes, na asemblea. Unha vez rematado, propoñeremos ao alumando que comparta o que sentiu ao ler o libro, que lles pareceu, se lles gustou ou non. Por último, deixariamos o libro no recanto da asemblea para que os nenos e nenas o empregaran sempre que quixeran ou o necesitaran.

      Actividade 2: Elaboración do noso propio conto

A partir do conto “El pez que sonreía”, decidimos ilustrar outro conto, o cal tamén contaría con un peixe como personaxe protagonista. Eliximos un conto ruso, de tradición oral que trata tamén sobre valores, neste caso fomenta o valor de apreciar o que temos e non ser ten materialistas e querer abarcalo todo. O conto di así:

“Érase unha vez un pescador que vivía coa súa muller nunha antiga cabana. Un día, este pescador saíu de pesca, e pescou un peixe dourado que lle dixo: - “ancián, devólveme ao mar e dareiche todo o que desexes por moi caro que sexa”- O pescador devolveu o peixe ao mar sen pedir ningún desexo. Cando chegou a casa e contoulle todo a muller, esta púxose furiosa e díxolle: -“estás tolo!, non soubeches que pedirlle ao peixe?”, lévalle este balde roto para lavar a roupa e pídelle un novo”-. O peixe díxolle, - “non te preocupes, terás un balde novo”- . Pero a muller ao ver o balde novo díxolle ao marido: -“tolo, dentro do balde non vamos vivir, volve e pídelle unha cabana nova”-. O peixe de novo concedeulle o desexo e a muller tivo a súa nova cabana. Pero isto non foi suficiente, e a muller ao ver o marido díxolle: -“Non quero ser campesiña quero ser burguesa”-. Aínda así, non contenta co que tiña, a muller quixo ser a dona do mar e da terra, e despois do mundo, así que o pescador volveu xunto do peixe e díxolle: -“ A miña muller quere ser a dona do mundo”- , pero o peixe deu un salto meténdose na auga e salpicando ao pescador. Cando chegou de pescar, o pescador veu que todo desaparecera e só quedaba a súa antiga cabana.”

Para facer as ilustracións, dividiriámonos en pequenos grupos, de tres ou catro persoas, e cada grupo ilustraría unha parte do conto.

Para isto empregaríamos o seguinte material: cartolinas tamaño A3, lapis de cores, ceras, témperas, botóns, goma eva, abelorios, plastilina, elementos naturais como pequenas ramas de árbores e diversos materiais de refugallo (botellas de plástico, tapóns, anacos de teas, cortiza, …

As ilustracións ocuparían a totalidade das cartolinas tamaño A3 e nelas iría incluído o texto.

A continuación, vemos o posible resultado deste conto:

Actividade 3: Exposición e lectura do noso conto

Para rematar o proxecto, pensamos en colgar o noso conto no corredor, a modo de exposición, para que todos os nenos e nenas do centro puideran observalo e lelo sempre que quixeran. Tamén aproveitaríamos para comparalo co conto de “El pez que sonreía” e ver que semellanzas e diferenzas atopamos entre os dous contos.

Conclusión: Pensamos que este proxecto pode ser de gran utilidade en educación infantil, non só para a educación dos sentimentos estéticos como xa comentamos, se non tamén para desenvolver nos nenos e nenas a creatividade e imaxinación, pois estes terían que ilustrar o conto so a partir do texto. Tamén pensamos que tería bastante éxito, pois aos nenos e nenas gústalles experimentar con diversos tipos de materiais e con este proxecto damos esa oportunidade, ademais de deixarlles investigar e decidir o tipo de materiais a empregar así como tamén o deseño da ilustración. Cremos que sería un proxecto motivador e ameno para realizar en educación infantil. 

Webgrafía:

http://www.ciudadseva.com/textos/cuentos/rus/puchkin/el_pescador_y_el_pez_dorado.htm (Recuperado o 10 de Maio de 2014)

García Urrabieta, Rocío

González Villarmea, Marta

Raposo Corredoira, Jéssica

Rego Conde, Laura

Un peixe que moito nos pode aportar...

A edición do álbum que estamos a tratar, "El pez que sonreía", data do ano 2010, e nel atopamos unha historia que pode ser entendida de diferentes modos, como sucede en moitas outras obras do autor Jimmy Liao. Por unha banda, podemos observar unha visión adulta da obra. Desde este punto de vista podemos dicir que o argumento do libro, fala dun home solitario que leva un pez para a súa casa; esta responsabilidade de ter unha vida ao seu cargo acaba agobiándoo e decide devolver o peixe ao mar. Por outra banda, outra visión da obra pode ser desde o punto de vista dos nenos e nenas. Dende esta visión o argumento sería moito máis sinxelo. Un home, que ten un peixe, comeza a preguntarse porqué a súa mascota é tan feliz, xa que sempre está a sorrir a pesar de estar encerrado nunha peixeira. Este home acaba por soltalo xa que considera que encerrado nunca vai ser feliz realmente porque non é libre.

Cremos que podemos propoñer este album ilustrado como un libro que mestura a literatura e a ilustración coa cultura visual, é dicir, co mundo da Educación Visual e Plástica. Funciona como un poema, co que a través das cores das ilustracións, o ilustrador pretende transmitir unha morea de emocións; empregando en cada momento os tons de cor necesarios para dar a visión emocional que precisa cada momento. Con el, o autor trata temas tan recorrentes como poden ser: a soidade,a liberdade, o respecto cara os demais, a tristeza, así como a busca da comunicación.

Cremos que este álbum pode ser adecuado para traballar en Educación Infantil debido á ilustración e á mestura de cores que atopamos, así como á narración en forma de poesía, que nos parece unha boa forma de incentivar a lectura. Ademais, consideramos que esta obra literaria podemos vinculala ca arte, xa que atopamos dentro desta literatura un enfoque creativo e lúdico. Este libro podería servir para a estimulación da comunicación visual e plástica, xa que con ela poderán conformar o seu gusto estético, así como construír o seu propio “eu”, partindo de valores como a liberdade, a amizade ou o respecto polos demais.

 Co desenvolvemento da Educación Visual e Plástica, podemos achegarnos a novas formas de expresión e comunicación, distintas á palabra pero igualmente útiles para os nenos e nenas. Coa expresión plástica os nenos poden coñecer e explorar sistemas simbólicos diferentes a linguaxe verbal ou escrita. Desta forma desenvolven a súa creatividade dando forma ás emocións e percepcións que teñen da realidade.

Ademais co coñecemento da Educación Artística o alumnado pode ir descubrindo e comprendendo a crítica do patrimonio e da cultura visual; así como desenvolver a sensibilidade e a percepción estética. Estamos a falar dunha aprendizaxe globalizadora que favorece o traballo de diferentes capacidades e habilidades, así como a comprensión de diferentes contidos.  

Outras obras que poden relacionar a literatura, a ilustración coa Educación Visual e Plástica pode ser:

• Bill Martin, Jr. (2010). Oso pardo, oso pardo, ¿qué ves?. Madrid: Kókinos.

Ilustrado por Eric Carle. Trátase dun libro interactivo que nos leva a coñecer os animais e as cores. No seu interior atoamos textos sonoros, que son moi repetitivos ao mesmo tempo que rítmicos. As súas ilustracións so moi expresivas e con moito colorido. Ademais de fiestras deslizantes polas que aparecen os diferentes personaxes do conto. É un dos contos indicados para o aprendizaxe, o xogo e a complicidade entre os pais e os nenos e nenas. 

• Gervais, B. (2011). Imaginario de las estaciones. Madrid: Ediciones SM.

Ilustrado por Francesco Pittau. Ao longo do álbum atopamos plantas e animais que se suceden ao longo das estacións do ano. É un bo libro co que os nenos e nenas poden gozar con debuxos realistas e de moito colorido. Ten un formato troquelado co que se poden levantar solapas para o descubrimento de froitas, a transformación de verme en bolboreta... Ademais é unha boa forma de que os nenos e nenas coñecer e recoñecer a natureza máis próxima a eles, posto que se fai unha mostra da flora e fauna da Península. 

• Urberuaga, E. (2011). Una cosa negra. Madrid: Narval. 

Una cosa negra de Emilia Urberuaga e ilustrado por el mesmo, é un libro sinxelo en canto aos conceptos tratados. Nel unha mancha negra vaise transformando en diferentes animais, e busca sempre  xogar e formar parte de algo con eles; pero acaba sendo sempre rexeitado. Como o número dos animais vai aumentando leva a que o lector conte aprenda os números. Ademais de poder desenvolver capacidades plástica dado ao colorido e os debuxos deste. 

Referencias bibliográficas:

• Bill Martin, Jr. (2010). Oso pardo, oso pardo, ¿qué ves?. Madrid: Kókinos.
• Gervais, B. (2011). Imaginario de las estaciones. Madrid: Ediciones SM
• Urberuaga, E. (2011). Una cosa negra. Madrid: Narval

Webgrafía:

 http://sonadoresdecuentos.blogspot.com.es/search/label/jimmy%20liao (Recuperado o 18 de Maio de 2014)

http://www.cardenalcisneros.es/sites/default/files/510019%20ARTES%20PL%C3%81STICAS%20Y%20VISUALES%20EN%20ED.INFANTIL.pdf (Recuperado o 18 de Maio de 2014)

http://www.culturamas.es/blog/2011/01/18/el-pez-que-sonreia-de-jimmy-liao/ (Recuperado o 18 de Maio de 2014)

                                                           García Urrabieta, Rocío

González Villarmea, Marta

Raposo Corredoira, Jéssica

Rego Conde, Laura

O álbum ilustrado nos ollos de "El pez que sonreía"

Dar unha definición concreta de álbum ilustrado é moi complexo, pero baixo o noso punto de vista, unha das definición que máis encaixa con este concepto sería a seguinte:

“un tipo de libro en el que texto e ilustraciones se complementan para componer un relato integral, con una fuerte preponderancia gráfica que, mediante la lectura visual, incita al lector a una interpretación narrativa que va más allá de las palabras. La clave del género está justamente en esa relación entre ambos lenguajes, una conexión que puede adoptar diferentes rasgos según la intencionalidad de los autores”. (Villar Arellano)

Polo tanto, o álbum ilustrado é unha obra literaria que está destinada tanto ao público infantil como ao xuvenil e que complementa de xeito coherente un contido textual e unha ilustración.

A continuación faremos unha breve análise do conto: Liao, J. (2010). El pez que sonreía. Barbara Fiore Editora. (ISBN 9788493750671).

Neste libro relátase a historia dun home que vía todos os días a un pez no escaparate que lle sorría. O protagonista decidiu mercalo, pero tivo un soño a raíz do cal se decatou de que este sería moito máis feliz en liberdade, polo que decidiu devolvelo ao mar. Ao noso entender, este álbum ensina a importancia de antepoñer as necesidades dos animais aos caprichos do ser humano, é dicir, o home quería o peixe pero sabía que este ía ser máis feliz vivindo no mar polo que tomou a decisión de liberalo. A través deste libro os nenos e nenas poden aprender a importancia de responsabilizarse dos animais, do coidado do medio (evitar deixar o lixo nas praias para que estes non inxiran ou se vexan atrapados en plásticos e redes).

En canto ao texto, queremos resaltar que emprega frases moi curtas e léxico sinxelo, de fácil comprensión para o alumnado de educación infantil. As imaxes son, ao noso entender, moi boas porque están relacionadas co texto, son de interese para os nenos e nenas, son abundantes e foxen dos estereotipos. O texto e a imaxe están tan ben combinados que en ocasións o texto é omitido para deixar espazo á imaxe que é a encargada de seguir contando a historia sen palabras.

Ademais o autor do libro, que é tamén o seu ilustrador, emprega unha técnica de debuxo moi apropiada neste conto, as acuarelas, que producen no álbum un efecto acuoso, ideal para contar a historia dun peixe que vive na auga. As súas ilustracións caracterízanse por ser imaxes moi creativas, propias de este autor e ilustrador.

Tras valorar a relación que existe entre o texto e as ilustracións, podemos concluír que son boas, posto que amplían a historia ao lector, son apropiadas e transmiten sentimentos.

Finalmente facer referencia á súa adaptación a debuxos animados, que foi “Premio Especial al Mejor Cortometraje de Animación del Festival Internacional de Berlín” no anoo 2006.

Segundo a propia editora "En apariencia simple, la cinta nos invita a abrir los corazones hacia la verdad de que, si liberas algo, tú también eres libre". 

Referencias bibliográficas

• Arellano, V. El álbum ilustrado: un género en alza. Dispoñible en: 

http://www.literaturas.com/v010/sec0812/suplemento/Articulodiciembre08_2.html (Recuperado o 14 de maio do 2014)

• Liao, J. (2010). El pez que sonreía. Barbara Fiore Editora
• Curtametraxe El pez que sonreía, dispoñible en:

https://www.youtube.com/watch?v=DJiWJihcuIs 

García Urrabieta, Rocío

González Villarmea, Marta

Raposo Corredoira, Jéssica

Rego Conde, Laura

“El pez que sonreía”, o eterno sorriso.

O álbum que vos queremos presentar leva como título El pez que sonreía, o seu autor e ilustrador é Jimmy Liao, e a súa editora Barbara Fiore, no ano 2010. É un álbum que nos invita á reflexión a partir da historia dun home que se decata de que o seu peixe nunca vai a ser feliz senón é libre, a pesar do seu sorriso.

 Jimmy Liao é un autor Taiwanés, nacido en 1958. Despois dunha vida practicamente dedicada á publicidade, Jimmy Liao sofre unha dura enfermidade, a leucemia, que logra superar, o que fai que se volva a formular o sentido do seu futuro. 

A súa gran paixón era o debuxo, polo que aos 40 anos decide cambiar o rumbo da súa vida, deixar o seu traballo e dedicarse plenamente a escribir e debuxar as súas propias obras, destinadas tanto ao público infantil como ao público adulto. Tras as súas primeiras publicacións, Secretos en el Bosque (1998), e El pez que sonreía (1998), Jimmy Liao comezou a tomar transcendencia neste mundo e en diversos países, as súas obras están traducidas a múltiples idiomas, e foron adaptadas a diversos medios como albumes musicais, series de televisión, obras teatrais ou películas. Algúns dos albumes ilustrados a destacar deste autor son:  La noche estrellada, Esconterse en un rincón del mundo, ou El sonido de los colores.

Este álbum chamounos moito a atención para traballar en educación infantil principalmente polas súas ilustracións e o seu texto. O primeiro que vemos ao abrir un conto son os seus debuxos, que fan do álbum un bo recurso para afastarnos do mundo real e somerxernos no da nosa creatividade e imaxinación. Pois ben, El pez que sonreía, causa moi boas sensacións xa que as súas ilustracións caracterízanse por estar cheas dun cor azul moi acuoso. Son imaxes cheas de vida que falan por si solas e que se acompañan dun texto moi sinxelo, e mesmo nalgunha das súas páxinas prescinde totalmente do mesmo. 

Parécennos moi interesante empregar este tipo de albumes ilustrados en educación infantil posto que, como xa dixemos anteriormente, invítannos a reflexionar, a formar un criterio propio. A través de contos como o que presentamos podemos traballar na aula diferentes aspectos como o verdadeiro sentido da amizade; cuestións emocionais, tales como o significado que para nós ten a liberdade; a felicidade e o sorriso, etc. 

Enlaces de interese:

- Entrevista ao autor Jimmy Liao, dispoñible en:

 http://revistababar.com/wp/entrevista-a-jimmy-liao/

- Curtametraxe baseada no álbum, dispoñible en:

https://www.youtube.com/watch?v=DJiWJihcuIs

Referencia bilbiográfica:

Liao, Jimmy (2010): El pez que sonreía: Barbara Fiore Editora

García Urrabieta, Rocío

González Villarmea, Marta

Raposo Corredoira, Jéssica

Rego Conde, Laura