Unha proposta didáctica mergudalla en El pez que sonreía

Ao longo deste post, poderemos ver a proposta dun proxecto destinado a traballar en educación infantil, o desenvolvemento dos sentimentos estéticos. Partimos da obra que eliximos para traballar, “El pez que sonreía”, como xa vimos en post anteriores, pódese relacionar coa arte e coa educación visual, polas imaxes que ofrece, por este motivo, decidimos traballar a ilustración de contos. Pensamos que a ilustración é unha boa ferramenta para desenvolver no alumnado a capacidade de expresión dos sentimentos.

DESENVOLVEMENTO DO PROXECTO

Agrupamento: pequenos grupos, cada grupo de nenos e nenas ilustrará unha parte do conto.

Temporalización: este proxecto está previsto para desenvolverse no transcurso dunha semana, concretamente nas sesións da tarde, podendo abarcar de hora e media a dúas horas diarias dependendo das necesidades do alumando.

Obxectivos:

ü  Fomentar unha actitude reflexiva e crítica ante a produción artística e ante o ensino da expresión plástica e visual.

ü  Interiorizar, incorporar e valorar o debuxo como unha verdadeira ferramenta de expresión.

ü  Valorar a estética dos obxectos que nos rodean na vida diaria.

ü  Aprender a xerar unha estética persoal ao marxe da convección e os modelos establecidos.

ü  Adquirir estratexias para ilustrar textos, tendo en conta o imaxinario do neno/a.

ü  Adquirir formas de facer abertas que non buscan un único resultado se non que son froito da proba, da observación, da experimentación… para chegar ao noso resultado propio e persoal.

ü  Valorar as producións persoais e afastarse da idea do resultado único.

Desenvolvemento:

Actividade 1: Lectura do conto “El pez que sonreía”

Comezaremos este proxecto lendo este conto e observando as súas marabillosas imaxes, na asemblea. Unha vez rematado, propoñeremos ao alumando que comparta o que sentiu ao ler o libro, que lles pareceu, se lles gustou ou non. Por último, deixariamos o libro no recanto da asemblea para que os nenos e nenas o empregaran sempre que quixeran ou o necesitaran.

      Actividade 2: Elaboración do noso propio conto

A partir do conto “El pez que sonreía”, decidimos ilustrar outro conto, o cal tamén contaría con un peixe como personaxe protagonista. Eliximos un conto ruso, de tradición oral que trata tamén sobre valores, neste caso fomenta o valor de apreciar o que temos e non ser ten materialistas e querer abarcalo todo. O conto di así:

“Érase unha vez un pescador que vivía coa súa muller nunha antiga cabana. Un día, este pescador saíu de pesca, e pescou un peixe dourado que lle dixo: - “ancián, devólveme ao mar e dareiche todo o que desexes por moi caro que sexa”- O pescador devolveu o peixe ao mar sen pedir ningún desexo. Cando chegou a casa e contoulle todo a muller, esta púxose furiosa e díxolle: -“estás tolo!, non soubeches que pedirlle ao peixe?”, lévalle este balde roto para lavar a roupa e pídelle un novo”-. O peixe díxolle, - “non te preocupes, terás un balde novo”- . Pero a muller ao ver o balde novo díxolle ao marido: -“tolo, dentro do balde non vamos vivir, volve e pídelle unha cabana nova”-. O peixe de novo concedeulle o desexo e a muller tivo a súa nova cabana. Pero isto non foi suficiente, e a muller ao ver o marido díxolle: -“Non quero ser campesiña quero ser burguesa”-. Aínda así, non contenta co que tiña, a muller quixo ser a dona do mar e da terra, e despois do mundo, así que o pescador volveu xunto do peixe e díxolle: -“ A miña muller quere ser a dona do mundo”- , pero o peixe deu un salto meténdose na auga e salpicando ao pescador. Cando chegou de pescar, o pescador veu que todo desaparecera e só quedaba a súa antiga cabana.”

Para facer as ilustracións, dividiriámonos en pequenos grupos, de tres ou catro persoas, e cada grupo ilustraría unha parte do conto.

Para isto empregaríamos o seguinte material: cartolinas tamaño A3, lapis de cores, ceras, témperas, botóns, goma eva, abelorios, plastilina, elementos naturais como pequenas ramas de árbores e diversos materiais de refugallo (botellas de plástico, tapóns, anacos de teas, cortiza, …

As ilustracións ocuparían a totalidade das cartolinas tamaño A3 e nelas iría incluído o texto.

A continuación, vemos o posible resultado deste conto:

Actividade 3: Exposición e lectura do noso conto

Para rematar o proxecto, pensamos en colgar o noso conto no corredor, a modo de exposición, para que todos os nenos e nenas do centro puideran observalo e lelo sempre que quixeran. Tamén aproveitaríamos para comparalo co conto de “El pez que sonreía” e ver que semellanzas e diferenzas atopamos entre os dous contos.

Conclusión: Pensamos que este proxecto pode ser de gran utilidade en educación infantil, non só para a educación dos sentimentos estéticos como xa comentamos, se non tamén para desenvolver nos nenos e nenas a creatividade e imaxinación, pois estes terían que ilustrar o conto so a partir do texto. Tamén pensamos que tería bastante éxito, pois aos nenos e nenas gústalles experimentar con diversos tipos de materiais e con este proxecto damos esa oportunidade, ademais de deixarlles investigar e decidir o tipo de materiais a empregar así como tamén o deseño da ilustración. Cremos que sería un proxecto motivador e ameno para realizar en educación infantil. 

Webgrafía:

http://www.ciudadseva.com/textos/cuentos/rus/puchkin/el_pescador_y_el_pez_dorado.htm (Recuperado o 10 de Maio de 2014)

García Urrabieta, Rocío

González Villarmea, Marta

Raposo Corredoira, Jéssica

Rego Conde, Laura

Un peixe que moito nos pode aportar...

A edición do álbum que estamos a tratar, "El pez que sonreía", data do ano 2010, e nel atopamos unha historia que pode ser entendida de diferentes modos, como sucede en moitas outras obras do autor Jimmy Liao. Por unha banda, podemos observar unha visión adulta da obra. Desde este punto de vista podemos dicir que o argumento do libro, fala dun home solitario que leva un pez para a súa casa; esta responsabilidade de ter unha vida ao seu cargo acaba agobiándoo e decide devolver o peixe ao mar. Por outra banda, outra visión da obra pode ser desde o punto de vista dos nenos e nenas. Dende esta visión o argumento sería moito máis sinxelo. Un home, que ten un peixe, comeza a preguntarse porqué a súa mascota é tan feliz, xa que sempre está a sorrir a pesar de estar encerrado nunha peixeira. Este home acaba por soltalo xa que considera que encerrado nunca vai ser feliz realmente porque non é libre.

Cremos que podemos propoñer este album ilustrado como un libro que mestura a literatura e a ilustración coa cultura visual, é dicir, co mundo da Educación Visual e Plástica. Funciona como un poema, co que a través das cores das ilustracións, o ilustrador pretende transmitir unha morea de emocións; empregando en cada momento os tons de cor necesarios para dar a visión emocional que precisa cada momento. Con el, o autor trata temas tan recorrentes como poden ser: a soidade,a liberdade, o respecto cara os demais, a tristeza, así como a busca da comunicación.

Cremos que este álbum pode ser adecuado para traballar en Educación Infantil debido á ilustración e á mestura de cores que atopamos, así como á narración en forma de poesía, que nos parece unha boa forma de incentivar a lectura. Ademais, consideramos que esta obra literaria podemos vinculala ca arte, xa que atopamos dentro desta literatura un enfoque creativo e lúdico. Este libro podería servir para a estimulación da comunicación visual e plástica, xa que con ela poderán conformar o seu gusto estético, así como construír o seu propio “eu”, partindo de valores como a liberdade, a amizade ou o respecto polos demais.

 Co desenvolvemento da Educación Visual e Plástica, podemos achegarnos a novas formas de expresión e comunicación, distintas á palabra pero igualmente útiles para os nenos e nenas. Coa expresión plástica os nenos poden coñecer e explorar sistemas simbólicos diferentes a linguaxe verbal ou escrita. Desta forma desenvolven a súa creatividade dando forma ás emocións e percepcións que teñen da realidade.

Ademais co coñecemento da Educación Artística o alumnado pode ir descubrindo e comprendendo a crítica do patrimonio e da cultura visual; así como desenvolver a sensibilidade e a percepción estética. Estamos a falar dunha aprendizaxe globalizadora que favorece o traballo de diferentes capacidades e habilidades, así como a comprensión de diferentes contidos.  

Outras obras que poden relacionar a literatura, a ilustración coa Educación Visual e Plástica pode ser:

• Bill Martin, Jr. (2010). Oso pardo, oso pardo, ¿qué ves?. Madrid: Kókinos.

Ilustrado por Eric Carle. Trátase dun libro interactivo que nos leva a coñecer os animais e as cores. No seu interior atoamos textos sonoros, que son moi repetitivos ao mesmo tempo que rítmicos. As súas ilustracións so moi expresivas e con moito colorido. Ademais de fiestras deslizantes polas que aparecen os diferentes personaxes do conto. É un dos contos indicados para o aprendizaxe, o xogo e a complicidade entre os pais e os nenos e nenas. 

• Gervais, B. (2011). Imaginario de las estaciones. Madrid: Ediciones SM.

Ilustrado por Francesco Pittau. Ao longo do álbum atopamos plantas e animais que se suceden ao longo das estacións do ano. É un bo libro co que os nenos e nenas poden gozar con debuxos realistas e de moito colorido. Ten un formato troquelado co que se poden levantar solapas para o descubrimento de froitas, a transformación de verme en bolboreta... Ademais é unha boa forma de que os nenos e nenas coñecer e recoñecer a natureza máis próxima a eles, posto que se fai unha mostra da flora e fauna da Península. 

• Urberuaga, E. (2011). Una cosa negra. Madrid: Narval. 

Una cosa negra de Emilia Urberuaga e ilustrado por el mesmo, é un libro sinxelo en canto aos conceptos tratados. Nel unha mancha negra vaise transformando en diferentes animais, e busca sempre  xogar e formar parte de algo con eles; pero acaba sendo sempre rexeitado. Como o número dos animais vai aumentando leva a que o lector conte aprenda os números. Ademais de poder desenvolver capacidades plástica dado ao colorido e os debuxos deste. 

Referencias bibliográficas:

• Bill Martin, Jr. (2010). Oso pardo, oso pardo, ¿qué ves?. Madrid: Kókinos.
• Gervais, B. (2011). Imaginario de las estaciones. Madrid: Ediciones SM
• Urberuaga, E. (2011). Una cosa negra. Madrid: Narval

Webgrafía:

 http://sonadoresdecuentos.blogspot.com.es/search/label/jimmy%20liao (Recuperado o 18 de Maio de 2014)

http://www.cardenalcisneros.es/sites/default/files/510019%20ARTES%20PL%C3%81STICAS%20Y%20VISUALES%20EN%20ED.INFANTIL.pdf (Recuperado o 18 de Maio de 2014)

http://www.culturamas.es/blog/2011/01/18/el-pez-que-sonreia-de-jimmy-liao/ (Recuperado o 18 de Maio de 2014)

                                                           García Urrabieta, Rocío

González Villarmea, Marta

Raposo Corredoira, Jéssica

Rego Conde, Laura

Xabier P.Docampo e a oralidade

O alumnado de cuarto curso da Facultade de Formación do Profesorado, da USC (Lugo), tivemos o inmenso pracer de recibir no salón de actos a Xabier Puente Docampo o pasado 10 de Abril do 2014. Antes de comentar o que veu facer a nosa Faculatde queremos contar un pouco moi por riba quén é.

Xabier Puente Docampo é un profesor e escritor coñecido sobre todo polas súas obras dirixidas ao público infanto-xuvenil. Naceu en Rábade (Lugo) o 5 de abril de 1946. Entre as súas obras atopamos:

- “Misterio das Badaladas” (1986), onde narra o misterio dun reloxo que da ás doce trece badaladas e dun grupo de nenos en nenas que tratas de resolver o misterio.

- “Bolboretas (2004) na que un neno descobre un xogo que consiste en cazar unha bolboreta e metela na boca aguantando a respiración o máximo posible sen facerlle dano, para a continuación deixala saír novamente. Técnica que lle ensina a unha rapaza pasándolle a bolboreta de boca en boca.

- “De cores e de amores” (2005): Obra que fala da forza que move ao mundo, o amor.

Xabier Puente Docampo recibiu numerosos premios non so en España senón tamén no estranxeiro como é "The White Ravens 2005" da Jugendbibliothet de Munich.

Agora que xa vos facedes unha idea de quen é, e da súa importancia no mundo da literatura comentaremos algunha das cousas que máis nos chamou a atención da súa charla sobre a literatura infantil e xuvenil.

A charla comezou co cambio que sufriu a escola co paso do tempo. Antigamente era o lugar ao que se acudía para aprender a ler, escribir, sumar, restar, multiplicar e dividir. Pero agora é o sitio no que asentar determinadas actitudes, é dicir, aprendemos a ler e a escribir para empregalas como ferramentas para adquirir outros coñecementos. A función dos docentes debería ser educar para a sabedoría e felicidade. E a lectura é o instrumento máis próximo á sabedoría.

Antano eran as familias as que contaban historias, contos, lendas, mitos, etc., pero coa chegada da televisión moitas destas familias consideraron que esta conta un mundo máis marabilloso que os seus relatos polo que as voces comezaron a silenciarse.

Segundo Xabier P. Docampo todo pícaro que de pequeno escoitou historias, de maior será un adicto ás historias como se de un drogodependente se tratase. Tamén comentou que as familias en xeral, delegan moitas responsabilidades nas escolas (adeus a literatura de tradición oral) e que esta se ve obrigada a asumir cada vez máis responsabilidades, pois debe recoller todo o que a sociedade considera importante para o alumnado, isto inclúe a literatura. Pero os centros educativos non deben darlle importancia a oralidade e a literatura por unha razón "ecoloxista" para evitar que se perda, senón pola súa importancia, polo que aporta e o que aprendemos dela.

A oralidade dun conto fascina, por este motivo aos nenos e nenas cando son pequenos lles encanta escoitar contos, e non só iso, senón que tamén queren escoitar unha e outra vez o mesmo conto e que se lles conte do mesmo xeito. Por outra banda, o escrito fai perdurable o narrado. A oralidade dende un punto de vista didáctico axuda a crear ao lector literario.

O ideal sería "desescolarizar" a literatura infantil e xuvenil e trasladala ao ámbito familiar, pero é a escola quen ten a función de formar ao lector, polo que o mellor lector literario debe ser o mestre ou a mestra. Os docentes atopan nos contos un gran recurso que axuda ao alumnado a medrar, a sedimentar nel cada vez máis coñecementos e sabedoría, a poñer nome as cousas e sentimentos, a transgredir, a crear un coñecemento diverxente, a ter en conta aos demais e a escoitar. Por todo isto que nos transmitiu o Sr. Xabier P.Docampo, e o que aprendemos queremos agradecerlle a súa visita e esperamos que as vindeiras xeracións teñan a oportunidade de asistir a unha das súas charlas.

Dada a importancia das historias de tradición oral, gustaríanos facer un balance de todas aquelas que os nosos avós nos contaban. Algunhas delas son:

• Había un can que non tiña casa e polo inverno tiña moito frío e dicía: “brrrrr…que frío fai, cando veña o verán vou facer unha casa”, pero cando chegaba o verán, coa lingua de fóra, dicía: “ para que quero casa!, queima o sol que abrasa!”, e así ano tras ano, sucesivamente.
• Había unha vez unha formiga moi traballadora que todo o verán recollía comida para non pasar fame no inverno e a súa amiga a cigarra ríase dela porque botaba todo o verán traballando e ela non facía nada. Pero cando chegou o inverno a formiga tiña que comer e a cigarra non, e andaba deambulando e morrendo de fame, entón a formiga acolleuna na súa casa e compartiu con ela a súa comida, dende entón a cigarra aprendeu a non rirse de ninguén máis e a traballar máis. 

• Unha vez un raposo atopouse con unha cegoña, e invitouna a comer a súa casa. Cando a cegoña chegou a casa do raposo este tiña feitas unhas papas, entón o raposo derramounas por unha pena abaixo. A cegoña co seu peteiro non podía comer os grans de arroz, pero o raposo coa súa lingua recollía todos os grans e comía perfectamente todas as papas. Entón a cegoña díxolle ao raposo que lle debía unha comida e que por tanto o levaría as festas ao ceo. O zorro subiuse a cegoña e esta empezou a voar. Cando ían ben arriba a cegoña deixou caer ao raposo, para vingarse del.  O raposo mentres caía viu un palleiro e dixo: “rabo guiadeiro, guíame para aquel palleiro, que se desta saio nunca ás festas ao ceo non volvo”. O raposo caeu encima do palleiro e quedou espetado no pau. 
• 
  
  

Pensamos que estas lendas, contos ou fábulas, contadas oralmente, son moi importantes na educación infantil porque dun xeito ameno, lúdico, sinxelo e claro transmiten aos nenos e nenas valores morais, imprescindibles para o desenvolvemento da personalidade e a aprendizaxe verbal. Así mesmo, estas historias e lendas, propician que os nenos e nenas vaian aprendendo palabras antes de saber ler.

Nos últimos tempos, esta literatura de tradición oral estase a perder, sobre todo no seo familiar, en certa medida debido ao uso excesivo das novas tecnoloxías. Por este motivo, consideramos que é moi importante darlle un lugar destacado e fomentar este tipo de literatura dentro da escola. 

       Webgrafía:

       http://bib.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/02585174444847495354480/ima0032.htm

       http://conectandolecturas.org/autores/xavier-puente-do-campo/ 

       http://www.xabier-docampo.net/blog/29_blog.php

Alumnas de 4º Grao Facultade de Formación do Profesorado da USC (Lugo)

García Urrabieta, Rocío

González Villarmea, Marta

Raposo Corredoira, Jéssica

Rego Conde, Laura